835

Qua hơn 20 năm xây dựng và phát triển kể từ khi tái lập tỉnh Bạc Liêu, một trong những thành tựu nổi bật của Bạc Liêu là bảo đảm cho thủy sản - nông nghiệp luôn giữ vai trò “trụ đỡ” và góp phần quan trọng trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế tỉnh. Những thành tựu đó tạo nền tảng cho Bạc Liêu tiếp tục xây dựng và phát triển nền nông nghiệp tiên tiến, bền vững trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Cùng với những nỗ lực phát triển nông nghiệp, thuỷ sản, 20 năm qua, việc chú trọng triển khai thực hiện lồng ghép các chương trình, dự án về xóa đói, giảm nghèo; phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn; bố trí, sắp xếp dân cư và xây dựng nông thôn mới,... đã góp phần đổi mới bộ mặt nông thôn của tỉnh.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, nông nghiệp Bạc Liêu vẫn đang tồn tại một số hạn chế, yếu kém. Đó là: Sản xuất nhỏ cả về quy mô lẫn sản lượng hàng hóa, tiềm ẩn nhiều nguy cơ thiếu bền vững; cách thức sản xuất chậm đổi mới, sản xuất theo lối truyền thống còn khá phổ biến; dịch vụ, ngành, nghề nông thôn có phát triển nhưng chưa đa dạng, quy mô nhỏ; công tác bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp và nông thôn chưa được quan tâm đúng mức; kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ, chất lượng thấp, năng lực thích ứng, đối phó với thiên tai, nhất là với tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) còn nhiều bất cập; môi trường đất, nước đang có dấu hiệu xấu đi do quá trình canh tác chưa hợp lý, ý thức cộng đồng trong sản xuất chưa cao,...

Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế, yếu kém nêu trên là do ảnh hưởng cực đoan của BĐKH tình trạng dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát thành dịch; hoạt động quản lý các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản xuất còn bất cập; thu nhập và mức sống của dân cư nông thôn còn thấp; nhu cầu vốn đầu tư cho nông nghiệp rất lớn, trong khi nguồn kinh phí đầu tư của Nhà nước có giới hạn; việc huy động các nguồn lực trong nhân dân và các thành phần kinh tế để đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn gặp nhiều khó khăn; một số chủ trương, chính sách về nông nghiệp, nông thôn thiếu tính đồng bộ, chưa sát hợp với những yêu cầu nảy sinh từ thực tế sản xuất,…

Trong những năm qua, công tác khuyến nông đã góp phần không nhỏ cho sự phát triển ngành nông nghiệp của tỉnh nhà. Theo định hướng của Đại hội Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu lần thứ XV, nhiệm kỳ 2015-2020, toàn tỉnh cần tập trung sức “phát triển nông nghiệp toàn diện theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp”. Ngành nông nghiệp tiếp tục được xác định là ngành kinh tế chủ lực của tỉnh trong những năm tới. Nâng cao hiệu quả công tác khuyến nông để đáp ứng hiệu quả phục vụ tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn xây dựng Nông thôn mới là điều cần thiết và cấp bách.

Năm 2017, bên cạnh sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh và trực tiếp là Sở Nông nghiệp và PTNT, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa hệ thống Khuyến nông với các Viện, Trường và chính quyền địa phương các cấp, Ban Giám đốc Trung tâm bằng tâm huyết và trách nhiệm cao đã chỉ đạo tốt các Phòng, Trạm, Trại trong việc triển khai thực hiện các chương trìnhthường xuyên kiểm tra đôn đốc, chỉ đạo kịp thời các chương trình khi gặp khó khăn, sự cố. Từ đó, hạn chế thấp nhất những rủi ro xảy ra, đã đáp ứng được yêu cầu sản xuất, giải quyết cơ bản những vướng mắc của người dân. Cùng với đội ngũ viên chức khuyến nông có trình độ, nhiệt tình, tâm huyết, bám sát cơ sở, làm tốt công tác vận động - tuyên truyền đến nông dân trong việc chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật, phương thức sản xuất mới hiệu quả và công tác đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn được tổ chức thực hiện đúng nhu cầu, mục đích, góp phần tăng thu nhập, nâng cao đời sống cho nông dân.

Với sự nỗ lực lớn, đoàn kết nhất trí cao và sự quyết tâm của toàn đơn vị, công tác Khuyến nông năm 2017 đã đạt được kết quả khả quan trên nhiều lĩnh vực, góp phần thắng lợi chung cho ngành Nông nghiệp của tỉnh nhà. Cụ thể:

- Các hoạt động thông tin tuyên truyền ngày càng đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung, chú trọng nâng cao chất lượng, chuyển tải kịp thời các nội dung phổ biến chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước, Tỉnh ủy, Ủy ban tỉnh và của ngành nông nghiệp về sản xuất và phát triển nông thôn; cảnh báo những vấn đề trở ngại trong sản xuất (bệnh dịch, thiên tai, BĐKH,…). Thông tin các chương trình hoạt động của ngành nhằm tạo đồng thuận cao người dân, nhằm thay đổi nhận thức, tư duy, tập quán sản xuất nhỏ lẻ, sang phát triển nền nông nghiệp hàng hóa, quy mô lớn, nâng cao chất lượng các sản phẩm hàng hóa chủ lực, xây dựng nhãn hiệu, tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường; Chuyển giao những tiến bộ khoa học công nghệ, kỹ thuật nông nghiệp; Giới thiệu những mô hình sản xuất thâm canh trong và ngoài tỉnh, có hiệu quả, đẩy mạnh phong trào nông dân sản xuất và kinh doanh giỏi; Giúp nông dân ứng dụng được những tiến bộ vào sản xuất.

- Hoạt động đào tạo, tập huấn bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kỹ năng cho cán bộ Khuyến nông nhằm đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu, góp phần nâng cao hiệu quả công tác Khuyến nông ở địa phương và trang bị kiến thức, hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân, giúp nông dân nâng cao nhận thức, trình độ kỹ thuật trong sản xuất ở địa phương, kỹ năng tổ chức quản lý của nông dân và góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông dân và giảm nghèo.

(Tập huấn TOT “Kỹ thuật nuôi tôm theo VietGAP” - Hình ảnh: Bích Liên)

- Tích cực chủ động và liên kết tổ chức hội thảo, hội nghị, diễn đàn tạo điều kiện cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật trong hệ thống khuyến nông và nông dân tiên tiến, sản xuất giỏi có điều kiện trao đổi, học tập kinh nghiệm, hỗ trợ và tạo điều kiện cho việc đưa nhanh những tiến bộ kỹ thuật vào thực tế làm cho nền nông nghiệp tỉnh nhà từng bước phát triển, đã chuyển giao tiến bộ kỹ thuật mới, phản ánh kịp thời các tác động của tình hình bệnh dịch và BĐKH, đồng thời trao đổi, thảo luận để đưa ra những giải pháp kỹ thuật mới, giúp nông dân hạn chế đến mức thấp nhất những rủi ro xảy ra trong sản xuất qua các cuộc hội thảo chuyên đề như Giải pháp quản lý, phòng trừ dịch hại trên lúa Hè Thu”; Giải pháp kỹ thuật xây dựng mô hình nuôi tôm thâm canh quy mô nông hộ đạt hiệu quả cao và bền vững trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu; “Chia s kinh nghiệm nuôi tôm thành công vùng ĐBSCL”, Phát triển tôm thâm canh đạt hiệu quả cao và bền vững”,… đã tổ chức thành công trong năm 2017.

(Hội thảo “Giải pháp sản xuất hợp lý trong vùng có độ mặn thấp tại huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu” – Hình ảnh: Kim Yến)

- Tập trung xây dựng và phát triển mô hình trình diễn trên nhiều lĩnh vực theo định hướng các sản phẩm nông nghiệp hàng hóa chủ lực của tỉnh, mà cụ thể là theo định hướng tái cơ cấu Ngành Nông nghiệp, xây dựng phát triển Bạc Liêu trở thành “Trung tâm công nghiệp tôm” trong cả nước; chuyển giao thành công nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật mới (nuôi tôm chân trắng siêu thâm canh 02 giai đoạn, nuôi tôm ứng dụng theo công nghệ Biofloc, canh tác lúa thông minh, 1 phải 5 giảm…); xây dựng liên kết chuỗi giá trị, đẩy mạnh liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp và thu hút nhiều doanh nghiệp tham gia.

(Nuôi tôm thâm canh trong nhà kính tại huyện Đông Hải - Hình ảnh: Hoàng Quân)

(Nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh tại TP.Bạc Liêu - Hình ảnh: Hoàng Quân)

- Đẩy mạnh áp dụng tiến bộ Khoa học kỹ thuật (KHKT) để tăng năng suất, chất lượng, giảm giá thành, tăng lợi nhuận và thích ứng BĐKH; Từng bước áp dụng quy phạm thực hành sản xuất tốt (GAP), xây dựng nhãn hiệu chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm nông nghiệp hàng hóa chủ lực; góp phần giảm nghèo, ổn định an ninh, chính trị, trật tự, an toàn xã hội và phát triển kinh tế ở các địa phương.

- Năng động tích cực tham gia phối hợp cùng với các đơn vị trong ngoài ngành, các tổ chức Phi Chính phủ trong việc thực hiện các chương trình, dự án, mô hình khuyến nông, góp phần phát triển chuỗi giá trị liên kết trong sản xuất nông nghiệp.

 

(Hội thảo/tập huấn “Huy động và quản lý nguồn vốn cho HTX/THT nuôi tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long - Hình ảnh: Hoàng Quân)

Công tác khuyến nông đã đạt nhiều kết quả đáng khả quan, song bên cạnh đó do ảnh hưởng của BĐKH, diễn biến thời tiết thay đổi thất thường, hạn mặn, mưa trái mùa, diễn biến bệnh dịch trên cây trồng vật nuôi trở nên phức tạp khó lường, nhiều bệnh mới xuất hiện, đồng thời kinh phí hoạt động khuyến nông có phần hạn chế nên:

- Các mô hình trình diễn, sản xuất thử nghiệm, tài liệu kỹ thuật phục vụ công tác tập huấn tuyên truyền chưa đáp ứng đủ nhu cầu nông dân.

 - Nguồn nhân lực khuyến nông (đặc biệt là khuyến nông cơ sở), có một bộ phận khuyến nông cơ sở còn trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm, địa bàn hoạt động rộng, nhiều nơi điều kiện kinh tế còn rất khó khăn nên chưa có điều kiện tiếp cận khoa học kỹ thuật. Chậm đổi mới phương pháp tập huấn nên có lúc, có nơi chưa đáp ứng nhu cầu thực tế sản xuất đòi hỏi.

- Hoạt động khuyến nông ngày càng được nâng cao cả về lượng và chất nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu đa dạng hóa mô hình sản xuất của nông dân, việc nhân rộng nhiều mô sản xuất hình thành công và công tác chuyển giao và ứng dụng trong sản xuất còn hạn chế. Những mô hình mang tính tổng hợp, mô hình liên kết theo chuỗi giá trị gắn với tiêu thụ sản phẩm, tổ chức quản lý sản xuất, xúc tiến thị trường chưa được đầu tư nhiều do một số nguyên nhân khách quan (chủ yếu là kinh phí thực hiện).

- Hoạt động tư vấn, dịch vụ khuyến nông phát triển chưa mạnh và chưa có cơ chế chính sách phù hợp để động viên, khuyến khích cán bộ khuyến nông tổ chức thực hiện các hoạt động tư vấn, dịch vụ phù hợp và hiệu quả đáp ứng nhu cầu đa dạng hóa mô hình sản xuất của nông dân.

+ Công tác liên kết doanh nghiệp tham gia vào các chuỗi giá trị trong sản suất nông nghiệp đã được quan tâm nhưng chưa đủ mạnh, nhất là vấn đề sản xuất gắn với bao tiêu sản phẩm đầu ra cho nông dân vẫn còn nhiều hạn chế. Chưa có cơ chế để tạo sự phối hợp tốt giữa các đơn vị chuyển giao khoa học kỹ thuật và đầu mối tiêu thụ nông sản, nên hiệu quả kinh tế và xã hội của việc chuyển giao KHKTchưa đạt được như mong đợi.

Để hoạt động khuyến nông ngày càng đạt hiệu quả, ổn định và bền vững theo định hướng phục vụ tái cơ cấu Ngành Nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới, Trong năm 2018 Trung tâm Khuyến nông tập trung đổi mới một số nội dung cụ thể sau:

1. Đổi mới phương pháp tiếp cận trong hoạt động khuyến nông

- Công tác khuyến nông phải xuất phát từ nhu cầu của nông dân, từ thực tiễn sản xuất của địa phương, phải đáp ứng yêu cầu của thị trường tiêu thụ.

- Lựa chọn những tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến, áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại, ứng dụng mô hình sản xuất hiệu quả nhất, nổi bật nhất, có sức thuyết phục cao, có khả năng lan tỏa nhân rộng trong cộng đồng, phù hợp với địa phương và phát triển những đối tượng nuôi, trồng chủ lực của tỉnh, đồng thời phát huy được thế mạnh của từng địa phương.

- Thay đổi từ cách tiếp cận độc lập như trước đây (chỉ tiếp cận về mặt kỹ thuật) chuyển sang cách tiếp cận tổng hợp (cả góc độ kỹ thuật và kinh tế), không những giúp nông dân nâng cao kiến thức về kỹ thuật để thúc đẩy sản xuất và sản xuất đạt hiệu quả cao, mà còn phải giúp nông dân nâng cao kiến thức về kinh tế, nâng cao khả năng tiếp cận thị trường để  nắm bắt thị trường, tính toán hiệu quả kinh tế nhằm tăng thêm thu nhập cho gia đình.

- Thay đổi từ cách tiếp cận đơn lẽ từng nông hộ chuyển sang tiếp cận theo nhóm cộng đồng thông qua hình thức liên kết trong sản xuất, sản xuất tập trung theo từng vùng, thành lập THT/HTX, tạo điều kiện để nông dân/THT/HTX liên kết được với doanh nghiệp thông qua hợp đồng liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm.

2. Đổi mới phương pháp hoạt động khuyến nông

- Đổi mới phương pháp hoạt động khuyến nông cần áp dụng nguyên tắc chung là 3 giảm, 3 tăng”, cụ thể:

3 giảm: Giảm hành chính hóa về thủ tục giấy tờ trong xây dựng mô hình để tránh lãng phí (thời gian, nhân lực, kinh phí), nhưng phải đảm bảo thủ tục pháp lý trong thanh quyết toán; Giảm hình thức đầu tư xây dưng mô hình theo phong trào; Giảm đầu tư phân tán, dàn trãi, thiếu tính hiệu quả.

3 tăng: Tăng tính chuyên nghiệp hóa về bồi dưỡng cập nhật kiến thức, phương pháp, kỹ năng, phong cách làm việc; Tăng áp dụng công nghệ thông tin trong công tác thông tin tuyên truyền; Tăng khả năng tư vấn, dịch vụ theo yêu cầu của nông dân.

- Đổi mới tư duy và tăng cường năng lực đội ngũ cán bộ khuyến nông nên áp dụng nguyên tắc “3 cần, 3 không”, cụ thể:

3 cần: Cần thạo nghề, thông chính sách; Cần tâm huyết với nghề, chịu khó, gần dân; Cần khiêm tốn, cầu thị, học hỏi nâng cao chuyên môn.

3 không: Không thụ động, ỷ lại; Không quan liêu, thờ ơ trước cái khó dân; Không bảo thủ, trì trệ.

3. Đổi mới nội dung hoạt động khuyến nông

* Đối với công tác thông tin, tuyên truyền

Năm 2018 là năm trọng điểm của công tác thông tin truyền thông của Ngành Nông nghiệp, tập trung vào việc áp dụng công nghệ thông tin để hiện đại hóa công tác khuyến nông trong các hoạt động thông tin tuyên truyền. Tăng cường phổ biến tiến bộ kỹ thuật mới, thông tin thị trường nông nghiệp, xúc tiến thương mại, các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, các yêu cầu về hội nhập kinh tế, chính sách khuyến khích liên kết theo chuỗi, thực hành nông nghiệp tốt (GAP), mô hình cánh đồng lớn gắn với bao tiêu sản phẩm, nuôi tôm công nghệ cao…; thông tin về thời tiết, bệnh dịch, giảm thiểu khí thải và thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm giúp nông dân, doanh nghiệp chủ động tham gia vào quá trình hội nhập, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

* Đối với công tác tập huấn, đào tạo, bồi dưỡng

- Tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ cho lực lượng khuyến nông từ tỉnh đến cơ sở.

- Đổi mới nội dung công tác tập huấn chuyển giao kỹ thuật, bồi dưỡng kiến thức cho nông dân, chủ trang trại, doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp; kiến thức thị trường và maketing sản phẩm nông nghiệp; lập kế hoạch tổ chức quản lý sản xuất trang trại, hợp tác xã, trong đó tập trung cho các đối tượng cây trồng, vật nuôi thế mạnh của tỉnh.

- Áp dụng phương pháp tập huấn có sự tham gia, lấy người học làm trung tâm, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, tập huấn thực tế tại hiện trường, khuyến nông nhóm để nông dân tự tác động lẫn nhau, cán bộ khuyến nông giữ vai trò thúc đẩy và định hướng hoạt động cho các nhóm nông dân theo các tiêu chuẩn sản xuất GAP, sản xuất ứng dụng công nghệ cao. Đổi mới tài liệu và phương thức tổ chức đào tạo (tăng thời lượng thực hành, thảo luận đa chiều).

- Phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong ngành, các Viện khoa học, Trường Đại học, Trung tâm Nghiên cứu… để tiếp nhận nguồn tiến bộ kỹ thuật mới nhằm chuyển giao kịp thời cho sản xuất tại địa phương.

* Đối với công tác xây dựng và triển khai các mô hình khuyến nông

- Đưa các kết quả nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến trong và ngoài nước vào sản xuất các sản phẩm chiến lược, chủ lực, có lợi thế cạnh tranh và có công nghệ tiên tiến, có thị trường tốt để tạo ra sự chuyển biến, bứt phá về năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế trên phạm vi rộng.

- Tập trung khuyến cáo phát triển giống thủy sản, cây, con có năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu và thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu, chủ động liên kết xây dựng hệ thống cảnh báo và giám sát môi trường, quản lý tốt dịch bệnh, thú y thủy sản; giảm tổn thất sau thu hoạch, bảo đảm an toàn thực phẩm thích ứng với BĐKH. Hướng tới xây dựng nền nông nghiệp an toàn và bền vững;

- Đầu tư xây dựng các mô hình khuyến nông sản xuất theo quy trình GAP, các mô hình ứng dụng công nghệ cao (nuôi tôm tôm trắng siêu thâm canh 02 giai đoạn, nuôi tômsiêu thâm canh ứng dụng theo công nghệ Biofloc,…), mô hình khuyến nông liên kết theo chuỗi giá trị gắn sản xuất với tiêu thụ.

- Đồng thời phải gắn với cơ giới hóa sản xuất đồng bộ, bảo quản, chế biến và tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị, đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm có lợi thế và khả năng cạng tranh cao như tôm và lúa.

- Tập trung xây dựng và khuyến khích liên kết giữa doanh nghiệp với các Hợp tác xã, Tổ hợp tác trong các hoạt động cung ứng đầu vào và bao tiêu các sản phẩm đầu ra nhằm huy động và phát huy các nguồn lực phục vụ tái cơ cấu Ngành Nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới.

Bên cạnh đó, để công tác khuyến nông phục vụ tái cơ cấu Ngành Nông nghiệp gắn với xây dựng Nông thôn mới đạt hiệu quả cao phát triển ổn định và bền vững, cần có sự chung tay góp sức của “bốn nhà”  “vì sự nghiệp dân giàu nước mạnh”./.

 

Những vấn đề cần quan tâm trong hoạt động khuyến nông tái cơ cấu ngành nông nghiệp.
Khuyến nghị Chính sách đối với phát triển mô hình tôm - lúa vùng phía Bắc Quốc lộ 1A, tỉnh Bạc Liêu