176

Hiện nay, ĐBSCL nói chung và Bạc Liêu nói riêng, máy cấy lúa và máy sạ theo khóm đã được chấp nhận như là một giải pháp trong việc ứng dụng cơ giới hóa khâu xuống giống nhằm giảm lượng hạt giống gieo sạ, giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất lao động, tăng năng suất - chất lượng lúa gạo và qua đó tăng hiệu quả kinh tế sản xuất lúa. Chính vì thế, nhiều địa phương đang bắt đầu nhân rộng mô hình ứng dụng cơ giới hóa, không những cho sản xuất giống, sản xuất lúa an toàn mà còn cho sản xuất lúa thương phẩm đại trà vì hiệu quả của nó mang lại. 

Ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa thể hiện được hai lợi ích nổi trội trong điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay so với các hình thức xuống giống khác đang phổ biến là sạ lan: (1) Khả năng chống đổ, ngã giai đoạn trổ – chín (chủ yếu vụ Hè Thu và Thu Đông) và (2) Khả năng phòng, chống hạn, mặn (cuối vụ đông xuân) hàng năm.

Về đặc tính thứ nhất, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy trên các cánh đồng lúa vụ Hè Thu hoặc Thu Đông, qua mỗi cơn mưa hay những trận gió tương đối lớn, hầu như phần lớn các ruộng lúa sạ, đặc biệt là những ruộng lúa sạ lan, sạ dày đang trong giai đoạn trổ – chín đều ngã, đổ rạp trên mặt ruộng. Điều này thật là bất lợi cho khâu thu hoạch vì lúa sẽ rơi vãi, thất thoát nhiều hơn, chi phí cho thu hoạch sẽ cao hơn, và thậm chí sản lượng lúa thu hoạch có thể mất trắng nếu ruộng lúa ngã, đổ ở giai đoạn hạt lúa chưa ngậm sữa.

Ngược lại với ruộng lúa sạ thông thường, đối với ruộng lúa cấy và sạ bằng máy sạ theo khóm do xuống giống với mật độ thưa (từ 50 – 60 kg/ha) nên ruộng lúa thông thoáng, cây lúa tiếp nhận đầy đủ ánh sáng nên phát triển cân đối, cứng cây, rễ lúa phát triển mạnh và ăn sâu vào đất nên dường như cả ruộng lúa vẫn đứng vững không đổ ngã cho dù gặp gió, mưa lớn thường xảy ra trong vụ Hè Thu và Thu Đông hàng năm.

Hình: Tình trạng lúa đổ ngã giữa giữa ruộng sạ lan (trái) và ruộng sạ khóm (phải) 

Về đặc tính thứ hai – khả năng phòng, chống hạn mặn. Đây được xem là đặc tính cơ bản, lợi thế chính khi xét về tính thích nghi với điều kiện biến đổi khí hậu của lúa ứng dụng cơ giới hóa. Do thời gian sinh trưởng của lúa cấy ngắn hơn so với lúa sạ từ 5 – 7 ngày (trong vụ Đông Xuân và Hè Thu). Điều này đồng nghĩa với việc giải pháp cấy đã giúp rút ngắn được thời gian cây lúa đứng trên đồng, do đó giúp cây lúa né tránh được những điều kiện bất lợi của môi trường, như hạn, mặn vào cuối vụ (nếu có xảy ra), Thêm vào đó, lúa cấy có bộ rễ ăn sâu nên tăng khả năng chịu hạn trong điều kiện thiếu nước cuối vụ... (có thể quan sát thấy bộ lá ruộng lúa cấy giữ màu xanh rất lâu so với ruộng lúa sạ, mặc dù ruộng đã rút cạn nước để thu hoạch).

Cũng từ tính thuyết phục của mô hình ứng dụng cơ giới hóa, đến nay đã có nhiều địa phương vùng ĐBSCL tiếp cận và nhân rộng, không những cho ruộng sản xuất giống, ruộng sản xuất lúa an toàn, lúa hữu cơ mà còn phục vụ cho sản xuất lúa thương phẩm do hiệu quả kinh tế và khả năng thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu mang lại. Bộ Nông nghiệp & PTNT cũng đã có chủ trương đẩy mạnh cơ giới hóa khâu gieo sạ và đã tổ chức lễ phát động vào ngày 29/11/2019 tại Hậu Giang. Tại Bạc Liêu, tiếp nối thành công của mô hình lúa cấy máy giai đoạn 2017 - 2019, Bộ Nông nghiệp & PTNT đã phê duyệt dự án về ứng dụng máy sạ lúa theo khóm giai đoạn 2020 – 2022. Trong vụ Hè Thu 2020, việc ứng dụng máy sạ theo khóm đã đạt nhiều kết quả khả quan như giảm lượng hạt giống, giảm phân bón, giảm số lần phun thuốc trừ sâu bệnh đồng thời tăng năng suất và hiệu quả kinh tế.

Có thể nói ứng dụng cơ giới hóa khâu gieo sạ ngoài hiệu ứng thuần về hiệu quả kinh tế mang lại, đây còn là giải pháp canh tác hiệu quả và khả thi, cần được nhân rộng để thích ứng với điều kiện khí hậu ngày càng biến đổi hiện nay.

Dung Ngọc – Trung tâm Khuyến nông Bạc Liêu


Kết quả thực hiện mô hình trình diễn và nhân rộng sản xuất lúa ST24, ST25 trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu
Tham quan mô hình trồng dưa lưới công nghệ cao, mô hình trồng rau sạch và trồng sả lấy tinh dầu
Tổng kết mô hình trồng nho NH01-152 tại huyện Phước Long
Trình diễn máy sạ lúa theo khóm trên đất tôm - lúa
Tập huấn kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng theo hướng VietGAP gắn với cánh đồng lớn